Tắm cho trẻ sơ sinh không chỉ là việc làm sạch cơ thể mà còn là khoảnh khắc gắn kết yêu thương giữa cha mẹ và bé. Tuy nhiên, với những mẹ bỉm sữa lần đầu, việc tắm bé và chăm sóc vùng rốn thường đi kèm nhiều băn khoăn, lo lắng. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn bạn cách tắm cho trẻ sơ sinh đúng chuẩn, an toàn cùng cách chăm sóc rốn khoa học, dựa trên khuyến nghị từ các tổ chức y khoa uy tín.
Khi nào nên tắm cho trẻ sơ sinh lần đầu?
Thời điểm tắm lần đầu cho bé đã thay đổi so với quan niệm truyền thống. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị nên trì hoãn lần tắm đầu tiên đến 24 giờ sau sinh, hoặc ít nhất 6 giờ nếu không thể chờ trọn một ngày vì lý do văn hóa. Việc tắm quá sớm có thể khiến bé dễ bị hạ thân nhiệt, tụt đường huyết và làm gián đoạn quá trình da kề da, bú mẹ sớm cũng như sự gắn kết mẹ con.
Ngoài ra, lớp gây (vernix) màu trắng bao phủ da bé khi mới sinh đóng vai trò như một chất dưỡng ẩm tự nhiên và có thể có đặc tính kháng khuẩn. Vì vậy, việc giữ lại lớp gây này một thời gian giúp bảo vệ làn da mỏng manh của trẻ, đặc biệt quan trọng với trẻ sinh non.
Bao lâu nên tắm cho trẻ sơ sinh một lần?
Trẻ sơ sinh không cần tắm mỗi ngày. Bé hiếm khi ra mồ hôi hay bẩn đến mức cần tắm toàn thân thường xuyên. Trong năm đầu đời, chỉ cần tắm cho bé khoảng ba lần mỗi tuần là đủ. Tắm quá nhiều có thể khiến da bé bị khô. Những ngày không tắm, mẹ chỉ cần lau sạch vùng mặt, cổ, tay và khu vực quấn tã cho bé.
Phân biệt tắm bọt biển và tắm ngâm: khi nào dùng cách nào?
Đây là điểm nhiều mẹ hay nhầm lẫn. Nguyên tắc rất đơn giản: khi cuống rốn của bé chưa rụng, chỉ nên tắm bằng khăn ẩm (tắm bọt biển), không đặt bé vào chậu nước. Cuống rốn thường rụng trong khoảng một đến hai tuần đầu. Sau khi cuống rốn đã rụng và vùng rốn lành hẳn, mẹ mới có thể chuyển sang tắm ngâm, đặt bé trực tiếp vào nước.
Hướng dẫn tắm bọt biển cho trẻ sơ sinh từng bước
Tắm bọt biển thực chất là lau người cho bé bằng khăn ẩm thay vì ngâm trong nước. Mẹ hãy thực hiện theo trình tự sau:
- Chuẩn bị đầy đủ dụng cụ trong tầm tay trước khi bắt đầu: chậu nước ấm, khăn xô mềm, khăn khô và quần áo sạch cho bé.
- Đặt bé nằm trên mặt phẳng êm ái như bàn thay tã có lót khăn. Nếu bề mặt cao hơn sàn, luôn giữ một tay trên người bé để tránh ngã.
- Rửa mặt bé trước tiên bằng khăn ẩm, tránh để nước vào mắt và miệng. Sau đó mới lau dần xuống cơ thể và cuối cùng là vùng quấn tã.
- Giữ ấm cho bé bằng cách quấn khăn khô và chỉ mở ra phần cơ thể đang lau. Chú ý lau kỹ các nếp gấp dưới nách, sau tai, quanh cổ và vùng kín.
Những nguyên tắc an toàn khi tắm ngâm cho bé
Khi bé đã sẵn sàng cho tắm ngâm, an toàn là ưu tiên hàng đầu vì phần lớn tai nạn đuối nước ở trẻ nhỏ xảy ra ngay trong bồn tắm tại nhà. Mẹ cần ghi nhớ những nguyên tắc quan trọng sau:
- Không bao giờ để bé một mình trong bồn tắm dù chỉ một giây. Nếu phải rời đi, hãy bế bé theo.
- Kiểm tra nhiệt độ nước bằng cổ tay hoặc khuỷu tay, nước chỉ cần ấm chứ không nóng. Đổ khoảng 5 cm nước ấm vào chậu là đủ.
- Lấy nước vào chậu trước rồi mới đặt bé vào, tuyệt đối không tắm bé dưới vòi nước đang chảy vì nhiệt độ có thể thay đổi đột ngột gây bỏng.
- Dùng một tay đỡ đầu và cổ bé, tay còn lại nhẹ nhàng đặt bé xuống nước theo hướng chân trước. Phần lớn cơ thể và mặt bé nên ở trên mặt nước.
- Dùng xà phòng dịu nhẹ, pH trung tính và dùng thật ít để tránh làm khô da bé. Gội đầu cho bé hai đến ba lần mỗi tuần là đủ.
- Tránh dùng ghế tắm cho bé vì loại ghế này dễ bị lật, khiến bé có nguy cơ ngã và đuối nước.
Sau khi tắm xong, mẹ nhanh chóng quấn khăn quanh đầu và người để giữ ấm, thấm khô nhẹ nhàng rồi thoa một lượng nhỏ kem dưỡng ẩm không mùi, ít gây dị ứng để phòng ngừa khô da và chàm sữa.
Cách chăm sóc cuống rốn cho trẻ sơ sinh
Trong vài tuần đầu sau sinh, mẹ cần giữ cho cuống rốn của bé luôn sạch và khô trong lúc nó khô dần rồi rụng đi. Quan niệm cũ cho rằng phải bôi cồn lên cuống rốn nay đã không còn được khuyến nghị. Bạn chỉ cần giữ cho khu vực này khô thoáng và gấp mép tã xuống dưới cuống rốn để nước tiểu không thấm vào.
Cuống rốn thường khô và rụng khi bé được khoảng ba tuần tuổi. Bạn có thể thấy vài giọt máu trên tã quanh thời điểm cuống rốn rụng, đây là hiện tượng bình thường. Nếu cuống rốn chảy máu thực sự hoặc vẫn chưa rụng sau ba tuần, hãy đưa bé đi khám.
Dấu hiệu nhiễm trùng rốn cần đưa bé đi khám ngay
Nhiễm trùng cuống rốn là tình trạng hiếm gặp nhưng có thể nguy hiểm. Mẹ hãy liên hệ bác sĩ nhi khoa nếu thấy một trong những dấu hiệu sau:
- Dịch màu vàng có mùi hôi chảy ra từ cuống rốn.
- Vùng da quanh chân cuống rốn bị đỏ tấy.
- Bé khóc khi bạn chạm vào cuống rốn hoặc vùng da xung quanh.
Ngoài ra, đôi khi thay vì khô hẳn, rốn có thể hình thành u hạt rốn – một khối mô nhỏ màu đỏ hoặc nâu tiết dịch vàng nhạt. Phần lớn u hạt rốn sẽ tự hết trong khoảng một tuần; nếu không, bác sĩ sẽ hỗ trợ xử lý.
Câu hỏi thường gặp khi tắm và chăm sóc rốn cho bé
Có cần bôi cồn hay povídine lên rốn bé không?
Không cần thiết. Khuyến nghị hiện nay là giữ cuống rốn sạch và khô tự nhiên, không cần bôi cồn. Nếu bác sĩ có chỉ định riêng, mẹ hãy làm theo hướng dẫn cụ thể.
Tắm cho bé vào thời điểm nào trong ngày là tốt nhất?
Không có khung giờ bắt buộc. Mẹ nên chọn lúc bé tỉnh táo, không quá đói hoặc quá no. Nhiều gia đình chọn tắm buổi tối để giúp bé thư giãn và ngủ ngon hơn.
Nước tắm cho bé nên ấm đến mức nào?
Nước nên ấm nhẹ, dễ chịu khi thử bằng mặt trong cổ tay hoặc khuỷu tay, không nóng. Mức nước nóng tại vòi nên được cài đặt không quá 49 độ C để tránh nguy cơ bỏng cho bé.
Lời kết
Tắm và chăm sóc rốn cho trẻ sơ sinh sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều khi mẹ nắm vững nguyên tắc cơ bản: tắm bọt biển khi cuống rốn chưa rụng, giữ rốn khô thoáng và luôn ưu tiên an toàn khi tắm ngâm. Quan trọng nhất, mỗi lần tắm là một khoảnh khắc để mẹ và bé gắn kết, vì vậy hãy giữ tâm thế thoải mái và tận hưởng những khoảnh khắc đáng nhớ này. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, đừng ngần ngại tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa. Bạn cũng có thể xem thêm hướng dẫn chăm sóc trẻ sơ sinh toàn diện cho mẹ bỉm sữa để trang bị thêm kiến thức.
Nội dung bài viết được tổng hợp và tham khảo từ các nguồn y khoa uy tín, bao gồm Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Thông tin mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và tư vấn trực tiếp của bác sĩ.
